Polandball
KlasikÜlkeleri bayraklı toplar olarak çizen karikatür türü. 2009'da Alman Krautchan panosunda doğdu, Facebook, Reddit ve YouTube'da milyonlara ulaştı.
Polandball nedir?
Polandball, ülkelerin üzerine kendi bayrakları çizilmiş, beyaz gözlü toplar olarak resmedildiği bir karikatür ve video türüdür. "Countryballs" (ülke topları) adıyla da anılıyor. Karikatürlerde bu toplar uluslararası ilişkileri, tarihî olayları ve ülkelere dair klişeleri hicvediyor. İngilizcenin resmi dil olmadığı ülkelerin topları bozuk bir İngilizce konuşur. Türün en bilinen cümlesi olan "Poland cannot into space" da bu dilin bir örneği.
Toplar genellikle elle çizilir. Wikipedia'ya göre r/polandball topluluğu Paint'in daire, çizgi ve dikdörtgen araçlarının kullanılmasını yasaklıyor. Bazı ülkelerin sabit aksesuarları var. ABD güneş gözlüğüyle, Birleşik Krallık silindir şapka ve monoklla çizilir. Kazakistan tuğla, İsrail küp, Singapur üçgen biçimindedir. Vikipedi'ye göre Türkiye'yi temsil eden Turkeyball çoğu zaman fesle çiziliyor.
Krautchan'daki başlangıç
Wikipedia'ya göre ilk karikatürler 2009'da Alman görsel panosu Krautchan'ın uluslararası /int/ bölümünde, Falco adını kullanan bir İngiliz kullanıcı tarafından çizildi. Amaç, bozuk İngilizcesiyle bilinen Wojak adlı Polonyalı bir kullanıcıyla dalga geçmekti. Polonya bayrağı ilk karikatürlerde ters çizilmişti ve bu yüzden Endonezya ya da Monako bayrağına benziyordu. Wikipedia bunun büyük olasılıkla bir dikkatsizlik olduğunu, ama kısa sürede türün kuralına dönüştüğünü yazıyor.
Türün olası öncülleri de anılıyor. Ağustos 2009'da binlerce Polonyalı kullanıcı drawball.com adlı sitedeki daire biçimli ortak tuvale "POLSKA" yazılı bir Polonya bayrağı çizmiş, ortaya kelimenin tam anlamıyla bir "Polonya topu" çıkmıştı. İngiliz dergisi The Shortlisted ise İtalyan animatör Bruno Bozzetto'nun ülkeleri daire olarak çizdiği 1999 tarihli "Europe vs. Italy" filmini olası bir esin kaynağı sayıyor.
Facebook, Reddit ve YouTube
Karikatürler kısa sürede Krautchan'ın dışına taştı. 11 Kasım 2009'da açılan POLANDBALL Facebook sayfası Temmuz 2015'te 215 bini aşan beğeniye ulaşmış. Mayıs 2011'de açılan r/polandball ise Eylül 2017'de 350 binden fazla aboneye sahipti. Reddit'te kurallar çok daha katı uygulanır. Yeni çizerlerin ilk karikatürü moderatör onayından geçmeden paylaşım yapmalarına izin verilmiyor. 2012'den sonra YouTube'da countryball animasyonları yapan kanallar çoğaldı. Wikipedia'ya göre bunlardan No Idea Animations 2021'de 489 bin aboneyi geçmişti.
Tür ırkçı ve yabancı düşmanı klişelere dayandığı için eleştirilmiştir. Wikipedia'nın aktardığına göre Anna Borkiewicz kısa biçimin tarihî doğruluğu basitleştirmeye kurban ettiğini yazarken r/polandball moderatörleri elle çizmenin zahmetli olmasının doğrudan siyasi propagandayı azalttığını savunuyor.
Türk internetinde
Ekşi Sözlük'teki "polandball" başlığının ilk entry'si 9 Haziran 2010 tarihlidir ve türü Krautchan'da doğan bir karikatür akımı olarak tanıtır. 2014 tarihli entry'lerde yazarlar karikatürler sayesinde bilmedikleri tarihî olayları öğrendiklerini anlatıyor ve Türkiye'yi "dünyanın çay içme şampiyonu" ilan eden bir karikatürü paylaşıyor. 29 Ekim 2014 tarihli bir entry, r/polandball'un o gün bir günlüğüne Turkeyball temasına geçtiğini kaydediyor. Vikipedi'deki Turkeyball tanımına göre karakter Yunanistan, Ermenistan ve Sırbistan toplarıyla çatışır ve Azerbaycan topunu çok sever. Sonraki yıllardaki entry'ler daha eleştirel. 2024 tarihli bir yazar türün eskiden komik olduğunu ama artık ülke ayrımcılığına dönüştüğünü yazıyor.
Kaynaklar arasındaki çelişkiler
Türü kimin başlattığı konusunda iki ayrı anlatım bulduk. İngilizce Wikipedia ilk karikatürleri bir Polonyalıyla dalga geçmek isteyen İngiliz kullanıcı Falco'ya bağlıyor. Türkçe Vikipedi ve Ekşi Sözlük'teki 2017 tarihli bir entry ise fenomeni Polonyalı bir kullanıcının yarattığını yazıyor. Ekşi'deki 2026 tarihli bir entry de ilk versiyonun Krautchan'da değil 4chan'de çizildiğini öne sürüyor. Bu son iddia için başka bir kaynak bulamadık. İngilizce Wikipedia'nın anlatımı adları ve ayrıntıları verdiği için ana anlatım olarak onu aktarıyoruz, diğerlerini de burada not ediyoruz.
Zaman çizelgesi
- İtalyan animatör Bruno Bozzetto'nun Avrupa Birliği ile İtalya'yı daire olarak çizdiği "Europe vs. Italy" kısa filmi yayımlanıyor.
- Polonyalı kullanıcılar drawball.com'daki daire biçimli tuvale "POLSKA" yazılı Polonya bayrağını çiziyor.
- drawball koordinasyonunun yapıldığı Polonya sitelerine saldırı düzenleniyor.
- Krautchan'ın /int/ panosunda ilk Polandball karikatürleri çiziliyor.
- Facebook'ta POLANDBALL sayfası açılıyor.
- polandball.com adresinin Wayback Machine'deki ilk kaydı alınıyor.
- Ekşi Sözlük'te "polandball" başlığına ilk entry giriliyor.
- Reddit'te r/polandball açılıyor.
- YouTube'da countryball animasyonları yapan kanallar çoğalıyor.
- Culture.pl, Polandball üzerine bir inceleme yazısı yayımlıyor.
- Ekşi'deki bir entry'ye göre r/polandball bir günlüğüne Turkeyball temasına geçiyor.
- The Krakow Post, Polandball'un internete yayılışını anlatan bir yazı yayımlıyor.
- Facebook sayfası 215 bini aşan beğeniye ulaşıyor.
- r/polandball 350 bini aşan aboneye ulaşıyor.
Kaynaklar
- Wikipedia · Polandball
- Vikipedi · Polandball
- Culture.pl · Polandball, a case study (9 Haziran 2014, Wayback)
- The Krakow Post · How Polandball can of taking over internets (2 Mayıs 2015, Wayback)
- Institute of Network Cultures · Polandball is of Reddit (15 Kasım 2017, Wayback)
- Polandball Wiki · Polandball
- Reddit · r/polandball
- Ekşi Sözlük · polandball
- Wayback Machine · polandball.com (17 Ocak 2010)