Arşiv / Efsaneler / Babylonokia

Babylonokia

Klasik

Çivi yazısıyla süslenmiş cep telefonu biçiminde bir kil tablet. 2012'de sanat eseri olarak yapıldı, 2015'te 800 yıllık kazı buluntusu diye yayıldı.

Babylonokia nedir?

Babylonokia, çivi yazısıyla süslenmiş, cep telefonu biçiminde bir kil tablettir. Wikipedia'ya göre 2012'de Avusturyalı sanatçı Karl Weingärtner tarafından yapılmış. Tabletin tuşlarında ve ekranında Mezopotamya'nın çivi yazısı işaretleri var. Eser yaklaşık 13,5 santimetre boyunda ve 91 gram ağırlığında.

Wikipedia, sanatçının eseri Berlin İletişim Müzesi'ndeki "Çivi yazısından SMS'e" adlı sergiye bir tepki olarak yaptığını yazıyor. Çivi yazısı bilginin yazıya geçirilmesinin başlangıcını, telefon ise bugünkü iletişimi temsil ediyor. Tablet 1990'ların Ericsson S868 modeline benzer, ama sanatçıya göre model seçiminin bir anlamı yok, telefon genel olarak mobil cihazların yerine konmuş.

The '800-year-old mobile phone': Conspiracy theorists claim CLAY model of a 'Nokia' found in Austria
Video · "The '800-year-old mobile phone': Conspiracy theorists claim CLAY model of a 'Nokia' found in Austria" · shun · YouTube

Kazı buluntusuna dönüşmesi

Eserin fotoğrafı 2012'de satış amacıyla Facebook'ta paylaşıldı. Bir yorumcu ona "BabyloNokia" dedi ve ad tutundu. Fotoğraf yaklaşık üç yıl sonra bağlamından koparıldı. Conspiracy Club adlı site 21 Aralık 2015'te onu "Avusturya'da 800 yıllık cep telefonu bulundu" başlığıyla yayımlarken iki gün sonra Mysterious Universe hikâyeyi uzaylılara bağladı. Snopes'a göre bu yazı, telefonu Sümerlere Nibiru gezegeninden gelen Anunnakilerin verdiği teknolojiyle ilişkilendiriyordu.

Asıl yayılma YouTube'da oldu. Wikipedia, hikâyeyi Paranormal Crucible kanalındaki bir videonun yaygınlaştırdığını yazıyor. Cor Hendriks'in 2018'de Rob Scholte Museum için yaptığı derlemeye göre bu video 3 milyondan fazla izlenmiş, aynı fotoğrafı kullanan başka videolar da milyonlarca izlenmeye ulaşmış. Yayılmanın zirvesi 2015'in son haftasına, Noel ile yılbaşı arasına denk geliyor. Bazı yazılarda buluntunun Salzburg yakınlarındaki Fuschl am See'de yapılan bir kazıda çıkarıldığı iddia ediliyordu.

Sanatçının tepkisi ve yalanlamalar

Snopes 4 Ocak 2016'da, TruthOrFiction ertesi gün iddianın doğru olmadığını yazdı. Snopes özgün Facebook paylaşımında fotoğrafın üzerinde art-replik.com filigranı bulunduğunu not eder. Wikipedia'nın aktardığına göre Weingärtner fotoğrafın bilgisi ve izni olmadan kullanıldığını, UFO'lara ve uzaylılara inanmadığını söylemiş.

Hikâye sonradan atölyenin kendi tanıtımının da parçası oldu. babylonokia.com adresi Wayback Machine'de ilk kez 28 Ocak 2017'de kaydedilmiş. Art Replik'in 31 Mart 2026 tarihli basın bültenine göre eser 17 Ocak 2017'de BBC'nin The One Show programında gösterilmiş ve Mayıs 2025'ten beri Leipzig Grafik ve Kitap Sanatı Yüksekokulu'nda sergileniyor. Bu bilgiler atölyenin kendi açıklamasına dayanıyor, biz ayrıca doğrulayamadık.

Kaynaklar arasındaki çelişkiler

Eseri kimin yaptığı konusunda üç farklı adla karşılaştık. Wikipedia yalnızca Karl Weingärtner'i anar. Snopes tableti Karin ve Karl Weingärtner'in Ocak 2012'de yaptığını yazıyor, Rob Scholte Museum'daki yazıda ise adlar Karin ve Max Weingärtner olarak geçiyor.

Sahte haberin verdiği tarih de tutarsız. Başlıklar 800 yıllık bir buluntudan söz ederken Wikipedia'ya göre Express aynı nesneyi MÖ 13. yüzyıla tarihlemiş. Bu da yaklaşık 3.200 yıl ediyor. TruthOrFiction İngilizce sürümlerde telefonun "milyonlarca yıllık" ve bir kömür madeninde bulunmuş diye anlatıldığını yazıyor.

Yayılmanın başlangıcı için de iki tarih var. Wikipedia ve Rob Scholte Museum ilk büyük paylaşımı Aralık 2015'teki Conspiracy Club yazısı olarak veriyor. TruthOrFiction ise aynı fotoğrafı kullanan İspanyolca bir videonun Mart 2015'te yayımlandığını söylüyor.

Eserin amacı da kaynaklara göre değişir. Wikipedia sanatçının bir sergiye tepki olarak çalıştığını yazarken Snopes tabletin büyük olasılıkla bir tanıtım aracı olarak yapıldığını düşünüyor. Rob Scholte Museum yazısı Fuschl am See kazısı hikâyesini atölyenin kendisinin ortaya atmış olabileceğini ileri sürüyor, bu da sanatçının fotoğrafın izinsiz kullanıldığı yönündeki açıklamasıyla çelişiyor. TruthOrFiction ayrıca nesnenin fotoğraf düzenlemesiyle çivi yazısı eklenmiş, erimiş bir Ericsson telefon olduğunu yazmış. Diğer kaynaklar nesnenin kilden yapıldığında birleşiyor.

Zaman çizelgesi

  1. Snopes'a göre Art Replik atölyesi telefon biçimli kil tableti yapıyor.
  2. Eserin fotoğrafı satış amacıyla Facebook'ta paylaşılıyor, bir yorumcu ona "BabyloNokia" diyor.
  3. TruthOrFiction'a göre aynı fotoğrafı kullanan İspanyolca anlatımlı bir YouTube videosu 650 binden fazla izleniyor.
  4. Conspiracy Club sitesi fotoğrafı "Avusturya'da 800 yıllık cep telefonu bulundu" başlığıyla yayımlıyor.
  5. Mysterious Universe hikâyeyi uzaylılarla ilişkilendirerek yayıyor.
  6. Avusturya yayın kuruluşu ORF konuyu haberleştiriyor.
  7. Snopes ve TruthOrFiction haberin yanlış olduğunu yazıyor.
  8. babylonokia.com'un Wayback Machine'deki ilk kaydı alınıyor.
  9. Hollandalı araştırmacı Cor Hendriks, Rob Scholte Museum için yayılmanın izini süren bir dizi yazı yayımlıyor.

Kaynaklar

  1. Wikipedia · Babylonokia
  2. Snopes · 800-Year-Old Alien Cellphone Found (4 Ocak 2016)
  3. TruthOrFiction · Archeologists Discover 800-Year-Old Cell Phone Tablet (5 Ocak 2016)
  4. Rob Scholte Museum · Cor Hendriks, De Babylonokia Hoax (2018)
  5. PRLog · BabyloNokia International (Art Replik basın bülteni, 31 Mart 2026)
  6. Wayback Machine · babylonokia.com (28 Ocak 2017)